MEDENİYET GELİŞTİ, PEKİ İNSAN ÖZGÜRLEŞTİ Mİ?
İnsan, hayatını kolaylaştırmak için medeniyet kurdu. Tekerleği icat etti, yollar yaptı, şehirler inşa etti, bilimi geliştirdi, teknolojiyi ilerletti. Hastalıklarla mücadele etti, iletişimi hızlandırdı, üretimi artırdı. Bütün bunların temelinde daha rahat, daha güvenli ve daha huzurlu yaşama arzusu vardı.
Peki bugün geldiğimiz noktada ne görüyoruz?
İnsan, hayatını kolaylaştıran araçların giderek bağımlısı hâline geldi. Daha fazla üretmek için daha fazla çalışıyor, daha fazla tüketebilmek için daha fazla kazanmak zorunda hissediyor. Zaman kazanmak için geliştirdiği teknolojiye zamanını teslim ediyor.
Eskiden insanlar ihtiyaçlarını karşılamak için çalışırdı; bugün çoğu insan, oluşturulan ihtiyaçların peşinde ömrünü tüketiyor.
Daha büyük evler yaptık ama komşulukları küçülttük. Daha hızlı ulaşım araçları geliştirdik ama birbirimize ulaşamaz olduk. İletişim ağlarını dünyanın her köşesine taşıdık ama aynı sofrada oturan insanların birbirini dinlemesini unuttuk.
Bilgiye ulaşmayı kolaylaştırdık ama bilgeliği çoğaltamadık. Eşyalarımız çoğaldı, kanaatimiz azaldı. İmkânlarımız arttı, tahammülümüz azaldı.
Daha da düşündürücü olanı şu:
İnsan, hayatını sürdürebilmek için artık yalnızca paraya değil; sisteme, tüketim düzenine, teknolojiye, ekonomik koşullara ve çoğu zaman başka insanların insafına da bağımlı hâle geldi.
Oysa medeniyetin gerçek amacı insanı mecburiyetlerin içine hapsetmek değil, ona özgürce yaşayabileceği imkânlar sunmak olmalıydı.
Burada çok önemli bir ayrım var: İnsanın birbirine ihtiyaç duyması bir zayıflık değildir. İnsan toplumsal bir varlıktır. Dayanışma, paylaşma ve yardımlaşma medeniyetin temelidir. Asıl sorun, bu doğal ihtiyaçların yerini çaresizliğin, ekonomik mecburiyetlerin ve çıkar ilişkilerinin almasıdır.
Bugün belki de en büyük yoksulluk, cebimizdeki paranın azlığı değil; birbirimize uzatacak bir elimizin, ayıracak zamanımızın ve paylaşacak merhametimizin giderek azalmasıdır.
Peki çözüm nerede?
Belki de yeniden bazı temel değerleri hatırlamakta:
Daha çok sahip olmak yerine, sahip olduklarımızla yetinebilmeyi öğrenmekte.
Daha çok kazanmak kadar, helal ve huzurlu kazanmanın kıymetini bilmekte.
İnsanları ihtiyaç duyduklarında değil, insan oldukları için önemsemekte.
Teknolojiyi hayatımızın efendisi değil, hizmetkârı yapmakta.
Dayanışmayı bir lütuf değil, insan olmanın sorumluluğu olarak görmekte.
Ve en önemlisi, insanı ekonominin, siyasetin, teknolojinin ve bütün sistemlerin önüne koymakta.
Benim bu soruya cevabım şu:
Medeniyetin gelişmesi, insanlığın her zaman ilerlediği anlamına gelmiyor. Çünkü teknik olarak ilerlemek başka, ahlaken ve vicdanen olgunlaşmak başkadır.
Bir toplumun gerçek gelişmişliği; kaç gökdelen yaptığıyla, kaç teknoloji ürettiğiyle veya ne kadar zenginleştiğiyle değil, zor durumda kalan insanına nasıl davrandığıyla ölçülür.
Bir insanın acil ihtiyacı karşısında herkesin kapısı kapanıyorsa, o toplumun teknolojisi ne kadar gelişirse gelişsin, vicdan medeniyetinde hâlâ aşılması gereken çok yol vardır.
Ve son sözüm:
İnsan, hayatını kolaylaştırmak için medeniyet kurdu; fakat hayatı kolaylaştıran araçları amaç hâline getirince, kendi kurduğu düzenin mahkûmu oldu.
Unutmayalım:
Medeniyet, insanın daha çok şeye sahip olması değil; sahip olduklarıyla insanlığını kaybetmemesidir.
Çünkü bir gün bütün teknolojiler susacak, bütün servetler geride kalacak. Geriye yalnızca nasıl bir insan olduğumuz ve başka insanların hayatına ne kattığımız kalacak.
Halim Karaalp
